قضاوت سنّتی در آبکنار قدیم

قضاوت سنتی در آبکنار قدیم

ای دل دعوی چه کنی داعیه داران همه رفتند        شو بار سفر بند که یاران همه رفتند

آن گرد شتابنده که در دامن صحراست               گوید چه نشینی که سواران همه رفتند

در سالهای خیلی دور که دادگستری و سیستمهای قضایی به شکل امروزی وجود نداشت پدران و اجداد ما در سرزمین آبکنار از عدالت خانه های سنتی برخوردار بودند و بزرگان و ریش سفیدان آبکنار پیچیده ترین مشکلات مردم را حل و فصل و داوری میکردند. نیاز است  نسل جوان ما ، که قرار است آینده ایران زمین را بسازند اطلاعاتی در این خصوص داشته باشند و تا آنجا که حافظه ام  به من یاری دهد ،  آن را بازگو خواهم کرد .

در آبکنار قدیم  خانه هایی بود که از بسیاری جهات محترم و شاید برای مردم جنبه قداستی داشت و پناهگاه امن برای کسانی بود که متهم به جرم و خلافی بودند ، آن ها شبانه به این خانه ها  پناه می آوردند و پس از آن در امان بودند و حتی حکام و نایب الحکومه به احترام صاحب خانه ، وارد خانه نمی شدند تا زمانیکه صاحب خانه خود در مورد تخلف احتمالی او حکمی بدهد .  از این رو این خانه ها را  بست خانه  نیز می نامیدند .

در میر محله :

منزل سید خرم کیا / منزل مرحوم سید اجان ( سید محمد خاتمی ) / منزل میر آقای منوچهری

در میان محله :

منزل سید قوام قوامی / منزل کربلایی سمیع سمیعی / منزل شیخ یحیی بنی یعقوب

در مسجد محله :

منزل حاج آقا اسدی / منزل آقا رضا کبیر آبکنار

در آن زمان اختلافات احتمالی محل بدست ریش سفیدان و بزرگان محل حل و فصل می شد این مردان بزرگ و برجسته که به عنوان داور در آبکنار معروف بودند برای محل یک رحمت و موهبت الهی بودند چون حلال مشکلات منطقه بودند و با سالها تجربه خود به مانند یک قاضی کارگشته امر قضاوت را انجام میدادند و چون بزرگ و ریش سفید محل هم بودند و همه به آنها احترام می گذاشتند لذا حکم شان محترم  از احکام تجدید نظر امروزی نیز معتبر تر بود.

نام تعدادی از این مردان بزرگ را به یاد دارم  و در اینجا از آنها یاد می کنم  :

مرحوم میرزا لطف اله عندلیب / مرحوم مشهدی عین اله شیرین / مرحوم هبت اله نیکو / مرحوم طبیب شفق / مرحوم مشهدی حسن نظرزاد / مرحوم حاج آقا اسدی / مرحوم حاجی ابوالحسن رحیمی / مرحوم عبدالحسین بزاز / مرحوم باب اله بشیری / مرحوم  کربلایی یحیی رحیمی و معتمدی باوقار مرحوم شادروان کربلایی حاج آقا رحیمی

 از دامن این مردان بزرگ جلیل القدر بعدها با گسترش سیستمهای قضایی و دادگستری ، قضات برجسته و شریفی برخاستند که ذکر نامشان خالی از لطف نیست :

قاضی غلامحسین عمرانی / قاضی حاج محمد رسولی / قاضی حاج مصطفی خان جهانگیر ثانی / قاضی سلطان بخش

وقتی که دکتر علی امینی امین الدوله، پسر میرزا ابراهیم خان امین الدوله و خانم فخرالدوله، دختر زاده مظفرالدین شاه قاجار، خواهر زاده محمد علی شاه، خالق استبداد صغیر، به نخست وزیری رسید دکتر حسن ارسنجانی که مردی سخنور بود را بعنوان وزیر کشاورزی در کابینه خود معرفی نمود البته لازم به ذکر است در ابتدا قرار بود آقای منصور محمد خان تبریزی ریاست این وزارت خانه را بعهده بگیرد ولی با توجه به طرح قانون اصلاحات اراضی در ایران و فعالیتهای تاثیر گذار دکتر ارسنجانی در روزنامه ای که مدیریت آن را به عهده داشت باعث شد این پست به ایشان واگذار گردد. ایشان به اتفاق نخست وزیر لایحه اصلاحات اراضی را در مجلس آن زمان مطرح و مورد تائید مجلسین قرار گرفت و اولین مرحله واگذاری زمینهای کشاورزی از املاک مادری دکتر امینی نخست وزیر بود که به زارعین صاحب نسق واگذار شد .

به دنبال اجرایی شدن این قانون با پیشنهاد وزیر کشاورزی و موافقت دکتر امینی خانه انصاف در روستاهای سراسر ایران تاسیس گردید مردم در آن زمان می گفتند: خانه انصاف از خاکستر کاخها و قصرهای ملاکین متجاوزی که قرنها درسرزمینهای ایران عزیز حکومت کرده اند بنا شده است .

در سال ۱۳۴۶ مرحوم دکتر احمدی وزیر دادگستری وقت با سفری که به گیلان داشت اولین خانه انصاف را در استان گیلان افتتاح نمود برای روستای آبکنار ۵ نفر معتمد بعنوان اعضای خانه انصاف منتخب شدند آقایان مرحوم حاج عباس تشکری، مرحوم سید آقایی منوچهری، مرحوم حاج علی جعفری مقدم و مرحوم علی اکبر فقیر بیدار بعنوان اعضای اصلی و مرحوم شادروان سعدی آنده بعنوان رئیس خانه انصاف آبکنار برگزیده شدند .

اعضای این خانه که به وسیله مردم انتخاب میشدند بر اساس قانونی نانوشته و طبق قوانین عرفی و سنتی که سالها در آبکنار حاکم بود مسئولیت قضاوت را در دعواهای محلی بعهده داشتند و احکامی صادر می کردند و مردم نیز این احکام را محترم می شمردند .

در دوره های بعدی ، با نظارت و مدیریت دادگستری وقت کلاسهایی نیز برای بالابردن سطح دانش و آگاهی در  مسائل حقوقی و قضایی اعضاء برگزار می گردید لذا سطح دانش اعضاء نیز ارتقاء یافت و در پی آن کم کم قضاوت در اختلافات مردم بر پایه قوانین قضایی  نیز استوار گردید .

در دوره سوم خانه انصاف اینجانب فتح اله شکوفه آبکنار نیز برگزیده شدم در این دوره شاد روان زنده یاد مطلب یوسفی ریاست خانه را بعهده داشتند و مشکلات متعددی را در آبکنار و حتی روستاهای اطراف حل و فصل نمودند خانه انصاف آبکنار با فعالیتهای گسترده و به دلیل کارنامه درخشان خود بارها از ریاست دادگستری استان تقدیر نامه و تشویق نامه دریافت نمود .

بعد از مرحوم یوسفی ریاست خانه انصاف آبکنار را حاج عین اله زارع آبکناری و سپس حاج غلامحسین عمرانی بعهده داشته و زحمات شایانی نیز برای آن کشیده اند . بنده تا پایان عمر خانه انصاف یعنی پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن ۱۳۵۷ همواره در این خانه عضو بوده و انجام وظیفه نموده ام . بعد از انقلاب اسلامی که تحول اساسی در سیستم قضایی کشور پدید آمد، شوراهای حل اختلاف جایگزین خانه های انصاف شدند و هم چنان بعنوان داور در اختلافات مردم قضاوت میکنند . روز و روزگار تان خجسته باد.

                                                            میرزا فتح اله شکوفه آبکنار

                                                        ۲۲ خرداد ماه ۱۳۹۲ خورشیدی

Print this pageEmail this to someoneTweet about this on TwitterShare on Facebook

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *